Bilindiği gibi katı bir maddenin çok küçük parçacıklarına toz denir. Bu küçüklüğü metrik olarak toz, çapı 0.01 ile 150 mikrometre arasında olan katı parçacıklardır.Karanlık bir mekana giren ışık süzmesi altında havada asılı olarak fark edilebilenleri, çıplak gözle görülebilen tozların en küçükleridir. Duman da, küçük katı parçaların oluşturduğu bir tozdur. Tozlar her yerde az veya çok, duyularla hissedilebilir veya hissedilmez olarak bulunmaktadır. Süpürülen, nemli bezle alınan ve mekanik cihazlarla uzaklaştırılan tozların içinde bulunan maddeler çeşitlidir.
Kurşun, silis gibi inorganik maddeler ile canlı mikroorganizmalar ile bunların atık ve ölü atıkları organik tozlar içinde önemli yer tutmaktadır. İnsan ve hayvanlardan çeşitli yollarla dış ortama çıkan bakteri, virüs ve benzeri mikroorganizmalar, toz şeklinde veya tozlarla beraber ortamın nem, organik madde ve güneş ışığı muhtevasına göre canlılıklarını bir süre daha devam ettirirler.
Ev tozlarında bulunan organik maddelerin önemli bir bölümünü de parazit canlılar ve bunların atıkları oluşturur. Bu parazitlerin en yaygını, toz keneleridir. Bir süre kendi haline hiç temizlenmeden duran 10 m büyüklüğündeki bir halı temizmiş gibi görünerek içinde 40 kg ağırlığında kir saklayabilmektedir. Tüylü halılar, tüy aralarında çok daha fazla toz ve kir saklamaktadır.
Her halı ağırlığının tam 1.5 katı kadar toz ve kir saklayabilmektedir. Halı tüylerinin arasına giren toz ya da kirin yüzde 80'i kirli ayakkabı ile evlere taşınmaktadır. Mutlaka inançlarımıza ve geleneklerimize göre davranılmalı, evlere ayakkabı ile girilmemeli veya evde temiz başka bir ayakkabı giyilmelidir. Ne kadar paspala silinmeye çalışılsa da istenilen ölçüde temiz olması olanaklı değildir.
Ayrıca toz ve kirler halıyı fazlasıyla tahriş ederek ömrünü azaltırlar.
Terimler: Amonyak; Eczanelerde satılmaktadır. Beyaz ispirto; Metil alkol. Eczaneler ve marketlerde bulunmaktadır. Ilık su; 50 dereceden sıcak olmayan sudur. Perkloretilen; Kuru temizleme sıvısıdır.
Kuru temizlemecilerde ve kimyevi madde satıcılarında bulunmaktadır. Şampuanlamak; Marketlerde satılan halı şampuanı veya pH’ı düşük bir saç şampuanının sadece köpüğü ile çok az su kullanarak ve yumuşak hareketlerle halının silinmesidir.
Tampon yapmak; Temiz bir bez veya kağıt havluyu birkaç kere katlayarak halının ıslak yerine koyup üzerine vurarak hatta kuvvetlice basarak kurutmaktır. Alkol, içki lekesi; Şampuanlanmalı, sonra beyaz ispirto ile tampon yapılmalıdır.
Asit lekesi, karbonatlı ılık su ile çıkartılabilir. Leke çıkarıldıktan sonra temiz su ile çalkalanmalıdır. Bira lekesi; Ilık suya %3 oranında beyaz ispirto eklenerek tampon yapılmalıdır. Boya (ayakkabı boyası) lekesi; Önce tiner, sonra beyaz ispirto ile silinip şampuanlanmalıdır.
Boya (yağlı boya) lekesi; Tiner ile tampon yapılmalı, sonra şampuanlanmalıdır. Çamur lekesi; Kuruması beklenmeli, sonra elektrik süpürgesi ile temizlenmelidir. Ayrıca kuruyan yer önce fırça ile sonra sabunlu su ile hafif hafif silinerek de temizlenebilir. Çay lekesi; Leke şampuanla çıkmazsa, beyaz ispirto ile % 10 oranında amonyak eklenmiş su ile tampon yapılmalıdır.
Çiklet lekesi; Çiklet bir bıçakla alınmalı sonra perkloretilen ile tampon yapılmalıdır. Çikolata, karamel, tatlı lekesi; Ilık su ile veya suya %5 amonyak eklenerek tampon yapılmalıdır. Çim, yeşil sebze, çiçek lekesi; Beyaz ispirto ile ısıtılarak silinmelidir.
İlaç, kozmetik lekesi; Tiner veya perkloretilen ile silindikten sonra şampuanlanmalıdır. İz kalırsa %5 oranında amonyak eklenmiş su ile veya beyaz ispirto ile silinmelidir. Hardal, mayonez, ketçap lekesi; Önce %10 oranında amonyak eklenmiş su; sonra perkloretilen ile silinmeli, gerekirse şampuanlanmalıdır. Kahve lekesi; Leke şampuanla çıkmazsa, beyaz ispirto ile veya %10 oranında amonyak eklenmiş su kullanılmalıdır. Ayrıca çeyrek litre suya atılacak bir çorba kaşığı boraks ile oluşan eriyiğe batırılan bezle lekeli yerlerin silinmesi, sonra tekrar ılık su ile silinmesi ile de temizlenebilir.
Kan lekesi; Soğuk su ile tampon yapıldıktan sonra şampuanlanmaktadır. İz kalırsa %5 oranında amonyak eklenmiş su kullanılmalıdır. Tuzlu soğuk suyla silinerek de çıkarılabilir. Katran, makine yağı, fuel oil lekesi; Tiner veya perkloretilenile tampon yapılmalı, sonra şampuanlanmalıdır. Beyaz ispirto ile işlem tekrarlanmalı, tekrar şampuanlanmalıdır. Kusmuk , çiş, dışkı lekesi; Yarı yarıya su- sirke karışımı ile veya beyaz ispirto ile tampon yapılmalı, sonra şampuanlanmalıdır.
Küf lekesi; Amonyaklı su ile tampon yapılmalıdır. Mercurokrom lekesi; Üçte bir beyaz ispirto, üçte iki su karışımı ile tampon yapılmalıdır. Meyve, gıda maddeleri lekesi; Ilık su ile tampon yapılmalıdır. Mobilya veya yer cilası lekesi; Saf alkol veya perkloretilen ile silinmeli, sonra şampuanlanmalıdır. Hala iz varsa %5 oranında amonyaklı su veya beyaz ispirto kullanılmalıdır. Mum, parafin lekesi; Leke üzerine emici kurutma kağıdıkoyarak ılık ütü geçirilmelidir.
Perkloretilen ile tampon yapıp şampuanlanmalıdır. Mürekkep, analin, karbon lekesi; Kurutma kağıdı ile olabildiği kadar kuruttuktan sonra %30 beyaz ispirto %70 su karışımı ile tamponlayıp, şampuanlanmalıdır. Saf limon suyu da iyi sonuç vermektedir. Halı üzerindeki mürekkep lekeleri bir bez üzerine dökülen boraks ile de çıkarılabilir ve sonra su ile silinerek temizlenmelidir.
Parfüm lekesi; Beyaz ispirto ile tamponlanmalıdır. Pas lekesi; %3 oranında potasyum okselat eklenmiş su kullanılmalıdır. Reçel, şurup, meyve suyu lekesi; Ilık su ile tampon yapılmalıdır. İz kalırsa tiner veya perkloretilen kullanılmalıdır. Salça, sos, yağ veya tereyağı lekesi; Tiner veya perkloretilen ile tampon yapıldıktan sonra şampuanlanmalıdır. İz kalırsa %5 oranında amonyak eklenmiş su ile tampon yapılmalıdır. Su lekesi; Emici bir bezle halı üzerindeki su olabildiğince alınmalıdır.
Tamamen kuruduktan sonra şampuanveya beyaz ispirto ile silinmelidir. Süt, kakaolu süt, yoğurt lekesi; şampuanlanmalı, sonra %5 oranında amonyak eklenmiş su ile veya beyaz ispirto ile tampon yapılmalıdır. İz kalırsa perkloretilen veyatiner kullanılmalıdır. Şarap, meyve suyu, limonata lekesi; Yarı yarıya sirke- su karışımı ile sildikten sonra şampuanlanmalıdır.
Ayrıca, top haline getirilmiş bir bez üzerine dökülen gliserinle lekeli yer tamponlanarak ve bir saat sonra lekeli yer ılık su ile tekrar tamponlanarak da temizleme yapılabilir. Şeker lekesi; Ilık su ile tamponlandıktan sonra şampuanlanmalıdır. Tentürdiyot lekesi; Saf amonyak ile tampon yapılmalıdır. Tırnak cilası lekesi; Aseton ile tampon yaptıktan sonra şampuanlanmalıdır.
Tutkal, vernik lekesi; Tiner veya perkloretilen ile silindikten sonra ılık su ile tampon yapılmalı veya şampuanlanmalıdır. Tükenmez kalem lekesi; Perkloretilen veya beyaz ispirto ile silinmelidir. Yağ lekesi; Karbon tetraklorür ve terebentin ile hafifçe ovularak temizlenmelidir. Leke taze ise üzerine tebeşir tozu serpilerek, bir saat ekledikten sonra fırçalanmalıdır.
Yağlı boya lekesi; Terebentinle silinmeli, sonra amonyaklı veya sirkeli suyla tekrar silinerek leke çıkarılmalıdır. Yumurta lekesi; %5 amonyak eklenmiş su ile veya beyaz ispirto ile tamponlandıktan sonra şampuanlanmalıdır.